Dấu hiệu nghiện xổ số: 9 tiêu chí và cách tự kiểm soát
Mất kiểm soát, chơi để gỡ, giấu người thân là những dấu hiệu nghiện xổ số. Bài tổng hợp 9 tiêu chí DSM-5, dữ liệu WHO và các bước tự kiểm soát, kèm thời điểm nên tìm chuyên gia.
Nội dung bài viết
- Nghiện xổ số có phải là một rối loạn được y khoa công nhận không?
- 9 dấu hiệu nghiện xổ số theo tiêu chí DSM-5 là gì?
- Mức độ nặng được phân loại thế nào?
- Có câu hỏi nào để tự kiểm tra nhanh không?
- Chơi xổ số quá đà gây ra những tác hại gì?
- Làm thế nào để tự kiểm soát việc mua vé số?
- Khi nào cần tìm đến chuyên gia hỗ trợ?
- Câu hỏi thường gặp
- Mua vé số mỗi ngày có phải là nghiện không?
- Có bao nhiêu người bị rối loạn cờ bạc?
- "Chơi để gỡ" nguy hiểm thế nào?
- Nghiện xổ số có chữa được không?
- Người thân nghiện xổ số thì gia đình nên làm gì?
- Xem kết quả xổ số thường xuyên có hại không?
- Nguồn tham khảo
Dấu hiệu nghiện xổ số dễ nhận ra nhất là mất kiểm soát: chi nhiều hơn dự định, mua thêm để gỡ lại tiền đã mất, giấu người thân và tiếp tục chơi dù đã gây hại cho tiền bạc, công việc hay gia đình. Theo tiêu chí DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ, có từ 4 trong 9 dấu hiệu trong vòng 12 tháng là mức cần được chuyên gia đánh giá. Tin tốt là tình trạng này có thể cải thiện nếu được nhận ra sớm.
Nội dung dựa trên tài liệu của WHO, NHS (Anh) và DSM-5, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Nghiện xổ số có phải là một rối loạn được y khoa công nhận không?
Có. Y khoa gọi đây là rối loạn cờ bạc (gambling disorder). WHO nêu rõ cá cược, máy đánh bạc, casino, xổ số và bingo đều là các hình thức cờ bạc, và rối loạn cờ bạc được mô tả cùng nhóm với các rối loạn sử dụng chất trong cả DSM-5 lẫn bảng phân loại bệnh quốc tế ICD-11. Theo tờ thông tin của WHO công bố tháng 12/2024, ước tính 1,2% người trưởng thành trên thế giới có rối loạn cờ bạc, và với mỗi người chơi ở mức nguy cơ cao, trung bình có thêm 6 người khác bị ảnh hưởng, thường là người thân không chơi.
WHO mô tả rối loạn cờ bạc qua ba đặc điểm chính: suy giảm khả năng kiểm soát việc chơi; ưu tiên ngày càng nhiều cho việc chơi, lấn át các mối quan tâm và hoạt động hằng ngày khác; và tiếp tục chơi dù đã có hậu quả tiêu cực.
9 dấu hiệu nghiện xổ số theo tiêu chí DSM-5 là gì?
DSM-5 (Sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần, ấn bản 5) liệt kê 9 tiêu chí. Rối loạn cờ bạc được xem xét khi một người có ít nhất 4 tiêu chí trong cùng khoảng 12 tháng, gây suy giảm hoặc khó chịu đáng kể, và hành vi không phải do một giai đoạn hưng cảm gây ra. Bảng dưới diễn giải từng tiêu chí bằng tình huống mua vé số.
| STT | Tiêu chí DSM-5 | Biểu hiện thường gặp với xổ số |
|---|---|---|
| 1 | Cần chơi với số tiền ngày càng lớn để có cảm giác hưng phấn | Từ vài tờ mỗi tuần tăng lên mua cả xấp, mua nhiều loại hình mỗi ngày |
| 2 | Bồn chồn, cáu kỉnh khi cố giảm hoặc ngừng | Khó chịu khi qua giờ quay mà chưa mua vé |
| 3 | Nhiều lần cố kiểm soát, giảm hoặc ngừng nhưng không thành | Hứa "tháng này thôi" rồi lại mua |
| 4 | Thường xuyên bận tâm đến việc chơi | Liên tục nghĩ về dãy số, kỳ quay tới, nhớ lại lần suýt trúng |
| 5 | Hay chơi khi đang căng thẳng, buồn chán, lo âu | Mua vé như một cách giải tỏa sau ngày mệt mỏi |
| 6 | Sau khi thua, thường quay lại để gỡ | Trật vé hôm nay thì mua nhiều hơn vào hôm sau |
| 7 | Nói dối để che giấu mức độ chơi | Giấu vé, nói giảm số tiền đã chi với gia đình |
| 8 | Gây nguy hại hoặc mất một mối quan hệ, công việc, cơ hội học tập | Cãi vã vợ chồng, bỏ việc để theo dõi kết quả |
| 9 | Dựa vào người khác để có tiền thoát cảnh túng quẫn do chơi | Vay mượn người thân để trả nợ phát sinh từ mua vé |
Mức độ nặng được phân loại thế nào?
DSM-5 chia mức độ hiện tại theo số tiêu chí: nhẹ (4 đến 5 tiêu chí), trung bình (6 đến 7) và nặng (8 đến 9). Tự đếm chỉ giúp bạn biết lúc nào nên đi khám, không phải để tự chẩn đoán.
Có câu hỏi nào để tự kiểm tra nhanh không?
NHS gợi ý một vài câu tự hỏi: bạn có đặt nhiều hơn số tiền mình có thể mất không, có cố gỡ lại số tiền đã thua không, có vay tiền hoặc bán đồ để có tiền chơi không. Nếu câu trả lời thường là "có", đó là tín hiệu nên dừng lại và tìm hỗ trợ.
Chơi xổ số quá đà gây ra những tác hại gì?
Tác hại không chỉ là mất tiền. Theo WHO, cờ bạc có thể đe dọa sức khỏe, làm tăng nguy cơ bệnh tâm thần và tự sát. Những người xung quanh cũng chịu ảnh hưởng: đổ vỡ quan hệ, bạo lực gia đình, khó khăn tài chính, bị kỳ thị, con cái bị bỏ bê, và trong một số trường hợp là phạm tội để có tiền như trộm cắp, lừa đảo.
Cũng cần nhớ: mỗi kỳ quay là ngẫu nhiên và độc lập, nên niềm tin "trật nhiều lần thì sắp trúng" không có cơ sở.
Làm thế nào để tự kiểm soát việc mua vé số?
Nguyên tắc chung là quyết định trước khi chơi, không quyết định trong lúc chơi. NHS và WHO đều nhấn mạnh việc đặt giới hạn tiền, giới hạn thời gian và có khoảng nghỉ. Dưới đây là các bước cụ thể có thể áp dụng ngay.
- Đặt ngân sách giải trí cố định mỗi tháng, chỉ dùng tiền còn lại sau khi đã trả các khoản thiết yếu.
- Thanh toán hóa đơn, tiền nhà, tiền học cho con ngay khi nhận lương, trước khi mua vé.
- Giới hạn số ngày mua trong tuần và chọn một khung giờ cố định; xem lịch quay thưởng để biết trước, tránh mua theo cảm hứng.
- Không bao giờ mua thêm để gỡ, không vay mượn, không mang thẻ tín dụng khi ra ngoài nếu hay mua theo cảm xúc.
- Ghi lại mỗi lần mua: ngày, số tiền, cảm xúc lúc mua, rồi cộng lại cuối tháng.
- Dành thời gian cho người thân, bạn bè không chơi và chia sẻ mục tiêu với một người tin cậy.
Trang Chơi có trách nhiệm của Vietlott cũng có mục "Tự điều chỉnh hành vi" với gợi ý tương tự.
Khi nào cần tìm đến chuyên gia hỗ trợ?
Bạn nên tìm hỗ trợ khi đã nhiều lần cố giảm mà không được, khi phải vay nợ hoặc giấu gia đình vì xổ số, hoặc khi việc chơi làm bạn lo âu, mất ngủ, chán nản kéo dài. NHS khuyên bắt đầu bằng việc gặp bác sĩ đa khoa để được giới thiệu dịch vụ phù hợp. Ở Việt Nam, bạn có thể đến khám tại khoa tâm thần hoặc đơn vị tâm lý lâm sàng của các bệnh viện. Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc tình huống nguy hiểm, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
Theo NHS, các dịch vụ hỗ trợ cờ bạc cũng hỗ trợ cả gia đình, bạn bè của người chơi.
Câu hỏi thường gặp
Mua vé số mỗi ngày có phải là nghiện không?
Không nhất thiết. Tần suất chỉ là một yếu tố. Điều quan trọng là bạn có kiểm soát được số tiền, có dừng được khi muốn và việc mua vé có gây hại cho tài chính, công việc, gia đình hay không.
Có bao nhiêu người bị rối loạn cờ bạc?
Theo WHO (12/2024), khoảng 1,2% người trưởng thành trên thế giới có rối loạn cờ bạc.
"Chơi để gỡ" nguy hiểm thế nào?
Quay lại chơi để lấy lại tiền đã thua là một trong 9 tiêu chí DSM-5. Hành vi này thường khiến số tiền mất tăng nhanh, vì kết quả kỳ sau không phụ thuộc vào kỳ trước.
Nghiện xổ số có chữa được không?
Có thể cải thiện. Người có vấn đề với cờ bạc có thể được bác sĩ, chuyên gia tâm lý hỗ trợ; NHS cho biết các phòng khám chuyên về cờ bạc ở Anh có bác sĩ tâm thần và nhà tâm lý điều trị. Hãy hỏi bác sĩ về lựa chọn phù hợp tại nơi bạn sống.
Người thân nghiện xổ số thì gia đình nên làm gì?
Nên trao đổi bình tĩnh, không chỉ trích, cùng lập kế hoạch quản lý tiền, tránh cho vay để trả nợ do chơi và khuyến khích người đó đi khám.
Xem kết quả xổ số thường xuyên có hại không?
Bản thân việc tra kết quả không gây hại. Nhưng nếu bạn mở trang kết quả liên tục, bồn chồn khi chưa có kết quả, đó là dấu hiệu cần để ý.
Chơi có trách nhiệm: Xổ số chỉ dành cho người từ đủ 18 tuổi trở lên và nên được xem là một khoản chi giải trí nhỏ, không phải cách kiếm tiền. ketqua365.net là trang tra cứu kết quả, không bán vé và không nhận đặt cược. Nếu bạn chỉ cần biết vé có trúng hay không, hãy dùng trang dò vé số một lần sau giờ quay, hoặc xem nhanh trên trang chủ, rồi dành thời gian cho việc khác.
